Tıp Fakültesi Radyoloji Ders Notları :3 – Benign Kemik Tümörlerinde Radyoloji

Kemik tümörleri: Lezyon neoplastik mi enfeksiyoz mu, benign, malign mi, kemiğin primer veya sekonder lezyonu mu değerlendirilir. Kemik lezyonlarının metastatik olma ihtimali primer olma ihtimalinden daha yüksektir.

Kemik tümörlerinde genel prensipler: Hasta yaşı, klinik hikaye önemlidir. Lezyon soliter veya multiple olması önemlidir. Çoğu primer kemik tümörleri soliterdir. Ayrıcalığı olanlar; multiple osteokondromata (diyafizyel aklazi), multiple enkondrom.

Hangi kemik etkilenmiş önemlidir: Aksiyel kemikler ve uzun kemiklerin proksimal uçları persistan hemotopoietik doku içerir ve dolayısıyla metastaz ihtimali taşır. Osteoid osteoma membranöz kemiklerde çok nadirdir. Primer kemik tümörleri kalça ve diz eklemi çevresindedir.

Kemik içindeki yeri; çoğu tümör metafiz içindedir, epifiz veya diyafiz yerleşimli olması ipucudur. Direkt grafi bulguları önemlidir. Osteoblastik orijinli tümörlerde kemik üretimi söz konusudur. Kartilajinöz tümörlerde genelde radyolüsen, içerisinde kalsifikasyon olması açısından önemlidir. Kontur yapısı; tümöral lezyon ile normal kemik arasındaki geçiş zonu. Geniş zon; agresif tümör veya enfeksiyonda bulunur. Benign tümörler düzgün ve regüler kontura sahiptir. Eşlik eden yumuşak doku komponenti malign tümörlerde sıktır.

Periost reaksiyonu: Benign tümörlerde beklenmez (kırık, osteoid osteoma, langerhans hücreli histiyositoz). Malign kemik tümörlerinin en belirleyici özelliğidir (kodman üçgeni:kalınlaşmış periostun bozulması osteomyelitte de görülebilir).

Benign kemik lezyonları: Fibröz kortikal defekt, soliter kemik kisti, anevrizmal kemik kisti, soliter osteokondroma, multiple osteokondromatozis, soliter enkondrom, enkondromatozis, kondroblastoma, kondromiksoid fibroma, osteoma, osteoid osteoma, osteoblastoma, vasküler malformasyonlar, dev hücreli tümör.

Fibröz kortikal defekt: Çok sık görülür. Diz çevresinde posteromedial femoral korteks tutulmuştur. Asemptomatiktir. Keskin sınırlı olup sklerotik halkası vardır. >2 cm ve lobüler konturu vardır; non-ossıfyıng fıbroma.
Soliter kemik kisti: Proksimal humerus ve femur tutulabilir. Kırık olmadan asemptomatiktir. Düşen fragman işareti vardır.

Anevrizmal kemik kisti: Ekspansil, litik, septalı olabilir. MR’da karakteristik bulgusu; sıvı-sıvı seviyesi görüntüsüdür.

Soliter osteokondrom: Kıkırdak şapkalı ekzostoz vardır. Femur distali ve tibia proksimali tutulabilir. Metafiz yerleşimli olabilir. Saplı veya sapsız olabilir. Kalsifiye olabilir (özellikle kıkıdark şapka). Kondrosarkom riski; <1 vakada.
Soliter enkondrom: Yarısı elde; falanks medüller kavitede, daha az metakarpallerde ve %20’si uzun kemiklerde görülür. Medüller akvitede ekspansiyon ve kortekste incelme görülür. Radyolüsen ve çoğu zaman kalsifiye odaklar içerir.

Enkondromatozis: Multiple metafizyel medüller, radyolüsen lezyonlar, santral kalsifikasyon, kemikte destrüksiyon ve tübülasyon deformiteleri görülebilir. Yassı kemikler daha az etkilenir. Kondrosarkomatöz değişiklik olabilir.
Osteoid osteoma: Lokalize, ara ara gelen özellikle geceleri uykudan uyandıran ve aspirine cevap veren ağrıya sebep olur. Uzun kemiklerin diyafizleri özeelikle tutulur (vücutta her kemiği tutabilir), vakaların yarısında femur ve tibia atkilenmektedir. Vertebral kolon tutulduğunda lezyon her zaman nöral arkta izlenmektedir. Yuvarlak veya oval sınırları skleritik olan radyolüsen merkez içerir (“the nidus”, çapı 1 cm’yi nadiren geçer).

Osteoblastoma: Osteoid osteomaya benzer ancak daha büyüktür (>2 cm). Çoğunluğu vertebrada veya yassı kemiklerde özellikle vertebra posterior elemanlarında görülür. İyi sınırlı ancak lobüle konturlu lezyon ortasında radyolüsen alan seçilir. Osteoid dokunun kalsifikasyonu veya ossifikasyonu görülebilir. Ağrı aspirin ile geçmez.

Osteoma: Genellikle yuvarlak, iyi sınırlı, dens lezyonlar içerir. Kafa kemikleri, paranazal sinüs ve mandibula tutulabilir. Nadiren 2.5 cm’yi geçer. Tümörün kendisi asemptomatiktir ve semptomlar kitle etkisine sekonderdir.

Gardner sendromu: Multiple osteomalar + bağ doku kaynaklı yumuşak doku tümörleri + polipozis kolinin birlikte bulunmasıdır.

Kondroblastoma: Epifiz kaynaklı nadir tümörlerden (diğeri dev hücreli tümör) oluşur. Büyüme plağını geçerek metafize uzanabilir. İyi sınırlı, sklerotik halkası olan radyolüsen oval lezyon şeklindedir. Noktasal kalsifikasyonlar eşlik edebilir. Malign transformasyon nadirdir.
Dev hücreli tümör: Epifizde ekzentrik yerleşimlidir. Sıklıkla distal femur ve proksimal tibiada yerleşim gösterir. Sabun köpüğü görünümü veren radyolüsen lezyonlardır. Sınırları keskin değildir ve kemik reaksiyonuna neden olmaz. Boyutta hızlı farklılık veya direkt grafide karakterde farklılık olursa malign transformasyondan şüphe edilmeli. Ayırıcı tanılar; anevrizmal kemik kisti, brown tümörleri.