Saçılan Radyasyon Kontrolü 2

Temel Radyoloji Tekniği

GRİD ÇEŞİTLERİ 

Lineer Grid 
Longitudinal  eksende kurşun şeritler birbirine paralel dizilmiştir. 
Şeritlerin uzun aksı hasta masasına paraleldir dolayısıyla x-ışını tüpüne uzun aks boyunca grid kesmesi olmadan açı verilebilir.

Çapraz grid
Birbirine dik yerleştirilmiş 2 lineer gridden oluşur.
Grid oranı her iki lineer grid oranının toplamına eşittir. 
İki 5:1 lineer gridden oluşan çapraz grid oranı 10:1’dir. 
Tüpe açı verildiği zaman grid kesmesi oluştururlar. 

Fokuslu gridler
 Kurşun şeritler hayali bir halkanın çevresi boyunca yerleştirilmiş gibi açılandırılmıştır. 
Gridlerin büyük çoğunluğu fokusludur. 
Fokus noktası birleşme çizgisi denen hat üzerinde oluşur.
Fokus mesafesi de bu hat ve grid arasındaki mesafedir. 
Fokuslu gridlerin fokus mesafesi grid üzerinde belirtilir. 
100 cm fokus mesafeli gridler 91-112 cm arasında kullanılablir. 
Bu mesafe dışında grid kesmesi oluştururlar. 

Hareketli gridler
Grid çizgilerinin yok edilmesi için 1920’de Potter tarafından geliştirilmiştir. 
Potter-Bucky veya Bucky grid olarak bilinir. 
Hareketli grid olarak fokuslu gridler kullanılır. 
Gridler tek darbeli, ileri-geri veya osilasyon şeklinde hareket ettirilir. 
Grid hareketi anodun dönmesi ile beraber başlar. 
Hareketli gridler pahalı, arızalanması kolay ve eksposur  dozunu arttıran gridlerdir. 
Günümüzde frekansı 40’ın üzerinde ve çizgileri belirsiz gridlerin kullanımı ile hareketli gridler eski önemlerini kaybetmişlerdir. 
Gridler film kontrastını arttırırlar. 
Grid performansının ölçümünde 3 faktör kullanılır:
 
     * Primer geçiş fatörü
Gridden geçen primer radyasyonun yüzdesidir ve ideal olarak %100 olmaldır. 
Gridli ve gridsiz olarak yapılan ölçümlerle hesaplanır. 
Primer geçiş faktörü % 57-72.5 arasında değişmektedir. 
Ara maddede primer ışını absorbe ettiği için primer geçiş beklenenden daha az olmaktadır. 

     * Bucky faktörü
Gride gelen radyasyonun geçen radyasyona oranıdır. 
Bu faktör griddeki hem primer hem sekonder radyasyonun absorpsiyon oranını gösterir. 
Genel olarak yüksek oranlı gridlerin Bucky faktörleri düşük oranlılara göre fazladır. 
Bucky faktörün fazla oluşu ekspojur faktörlerini arttırmayı gerektirir ve dolayısıyla hastanın aldığı doz da artar. 

     * Kontrast arttırıcı faktör 
Grid kullanılarak oluşan kontrastın gridsiz kontrasta oranıdır. 
Oranın 1 oluşu gridin kontrastı arttırmadığını gösterir. 
KVp, alan büyüklüğü ve fantom kalınlığından etkilenir. 
Genel olarak kontrast arttırıcı faktör l.5-2.5 arasında değişmektedir. 
Gridlerde kontrast  artırıcı  faktörü en belirleyen özellik kurşun kapsamı yani sanitemetre karede gram olarak kurşun miktarıdır. 
Gridlerin kullanımında tüpe ve santral ışına göre uygun yerleştirilmeleri önemlidir yoksa grid kesmesi ortaya çıkar. 
Grid kesmesi  kurşun şeritlerin primer radyasyonda yaptığı azalmadır.
Grid kesmesi 4 durumda ortaya çıkar:

1. Fokuslu gridlerin tepe üstü kullanımı
Her gridin tüp ve film tarafı grid üzerinde belirtilmiştir. 
Tepe üstü kullanılırsa film ortasında ekspojur, periferinde ise grid kesmesi gözlenir 

2. Lateral desantralizasyon
Tüpün doğru mesafede ancak laterale kayması ile olur. 
Tüm şeritler aynı oranda kesme yapar ve filmde homojen dansite azalması görülür. 
Yana kaymanın miktarı kesme miktarını belirler.

3. Fokus-grid mesafesinin yanlış oluşu
Tüpün fokus hattında olmayışı ile olur. 
Bu hatta göre yakın veya uzak olabilir. 
Uzaklık veya yakınlığın miktarı grid kesmesinin miktarını belirler.

4. İki ve üçüncü durumun birlikte oluşu
Lateral desantralizasyon ve fokus grid mesafesinin yanlış oluşuna bağlı olarak olur.
Magnifikasyon radyografisi ve toraks radyografilerinde bazen kullanılır. 
Film hastadan 10-15 cm uzaklaştırılır. 
Saçılan radyasyonun filme ulaşma ihtimali azalır ve 7:1 oranında gride yakın etki gösterir.